روش های مهار خویشتن - کتاب ها و مقالات دکتر پریسا خسروتاش




 
روش هایی جهت مهار خویشتن

به نظر می رسد ما بسیار توانا تر از آن هستیم که تصور نمائیم وبه ندرت به طور کامل به توانایی های ذاتی خود دست می یابیم.زیرا نظم وبرنامه ریزی لازم جهت شکوفا کردن استعدادهای خود را نداریم.
در این راستا یک دانشمند روانشناس به نام مازلو معتقد است که سلسله مراتبی برای نیازهای ما وجود دارند که رفتار انسان را برانگیخته وهدایت می نمایند که بالاترین سطح از این نیازها،نیاز خوشکوفایی است.
خودشکوفایی در دیدگاه مازلو یعنی حداکثر تحقق ورضایت خاطر از استعدادها، امکانات وتوانایی ها که  یک فرد را وا می دارد تا به حداکثر آن چه توانش را دارد ، تبدیل شود.
مهار خویشتن یعنی داشتن نظم لازم در زندگی جهت رسیدن به استعدادهای بالقوه.مهارخویشتن به فرد، این توان را خواهد داد تا بتواند رفتارش را با هدف هایش منطبق سازد.بدون مهار خویشتن، دستیابی به توان لازم جهت غلبه کردن بر افسردگی،  ترس وخشم غیر ممکن خواهد بود.روش های مهار خویشتن به فرد کمک خواهد کرد که عملکردی متناسب با توانایی های ذاتی خود داشته باشد واز توانائی های خود حداکثر استفاده را بنماید ودرقالب نظریه مازلو بتواند نیاز خودشکوفایی خود را تا حد زیادی برآورده نماید.
در دیدگاه مازلو بسیاری از افراد قادر به دستیابی به مرحله خودشکوفایی نیستند زیرا نسبت به خود، شناخت کافی ندارند واز روش های مهار خویشتن نیز آگاه نیستند.در اینجا به شیوه هایی اشاره خواهد شد که به  فرد کمک می کند تا خویش را مهار کند ودر جهت شکوفایی خود حرکت نماید.

1-ریسک نمائید وبدان وسیله اعتماد به نفس خود را افزایش دهید.
در بسیاری از موارد افراد به دلیل ترس، حاضر به آزمودن موقعیت  نیستند.برای عبور از این مانع لازم است یک فرد ، دو باور غیر منطقی خود را مورد چالش وآزمودن مجدد قرار دهد.این باورها عبارتند از:
الف_نتایج پرداختن به این عمل فاجعه بار خواهد بود.
ب_دوری جستن از انجام آن ، ساده تر از روبه رو شدن با آن است.
فرد می بایست این دو باور غیرمنطقی را در موقعیت های مختلف وباتوجه به پیامدهای آن مورد بررسی قرار دهد تا غیر واقعی بودن این باورها در بسیاری از موقعیت ها برایش به اثبات برسد.سعی کنید آن چه را که می خواهید یاد بگیرید انجام دهید وصرفا تماشاگر نباشید.
بدانید که هر فردی در عمل، یاد خواهد گرفت که چه عملی موثر وچه روشی بی تاثیر است.
به طور مثال زمانی که  از اجرای کنفرانس در کلاس می ترسید، نگذارید ترس،  بیشتر وبیشتر بر شما غلبه کند حتی اگر بارها وبارها شاهد ارائه دوستان دیگر خود درکلاس باشید، چندان موثر نخواهد بود اما اگر یک بار ترس خود را کنار گذاشته ویک کنفرانس کوتاه ارائه دهید، تجربه بسیاری در این زمینه به دست می آورید واز طرف دیگر با موقعیت ترس آور نیز روبه رو شده اید واضطرابی که از مواجهه با موقعیت ترس آور از فاصله ای دور برای شما وجود داشته است ،با نزدیک شدن به آن تعدیل شده است.
گاهی از اوقات اهدافی وجود دارند که فرد تمایل دارد به آن ها دست یابد ولی هیچ گاه به آن ها نرسیده است، یکی از علل این ناکامی ،اقدام نکردن است.ازطرفی تا زمانی که اقدامی صورت نگرفته است فرد با اشتباهات احتمالی خود روبه رو نخواهد شد ودرپی رفع آن ها برنخواهد آمد در واقع تا زمانی که اقدام جهت کار صورت نگیرد، اشتباهات مکنون وناشناخته باقی خواهند ماند.
والدینی که به کودکان خود اجازه یادگرفتن مسائل جدید وشاید ازجهتی دشوار را نمی دهند،کودکانی با اعتماد نفس ضعیف پرورش می دهند واین کودکان در مهار خویشتن ، ناتوان عمل خواهند کرد.اگر فرزند شما می خواهد در تمیز کردن منزل به شما کمک کند این فرصت را از او نگیرید.ممکن است در این حین اشتباهاتی نیز انجام دهد ویا وسایلی را تخریب نماید ویا حتی خانه را آشفته تر از سابق نماید ،اما اگر واقعا تمایل دارید که او یاد بگیرد، این فرصت را برای او فراهم نمائید.او بعد از این تجربه اشتباهات خود را برای دفعات بعد به خاطر خواهد داشت واصلاح خواهد کرد واگر به اندازه کافی تمرین نماید یاد خواهد گرفت که در این موقعیت ها چگونه باید عمل کند. ریسک کردن باعث افزایش اعتماد به نفس فرد خواهد شد زیرا فرد از یک فرصت استفاده می کند واز تلاش خود مطالب جدیدی به آموخته های قبلی خود می افزاید.وحتی ممکن است یادبگیرد که عملی را در دفعات بعد ، نباید انجام دهد.بدانید که یک فرد با هر تلاش، موفقیت کوچکی به دست خواهد آورد واگر تلاش خود را تکرار کند این موفقیت های کوچک بر روی هم انباشته خواهد شد تا سرانجام به یک موفقیت قابل ملاحظه تبدیل شود


2- اعمالی انجام دهید که استحقاق پاداش را داشته باشید.
با خود برنامه ای تنظیم کنید وبعد از انجام هر مرحله از برنامه مورد نظر و رسیدن به اهداف کوچک  ، در هر مرحله به خود پاداش دهید.سعی کنید با کسب نتایج فوری ومنظم در هر روز بتوانید در پایان روز به کل عملکرد خود نگاه کنید ونتیجه کار خود را ارزیابی نمائید.تصمیمی جدی برای رسیدن به اهداف کوتاه مدت بگیرید وپس از رسیدن به هر هدف به خود پاداش دهید.

3- تعداد اهداف خود را محدود کنید.
تصمیم به انجام دادن چند کار در یک زمان خاص،  باعث پراکندگی افکار وعدم تمرکز برای رسیدن به اهداف خواهد شد.بهتر است سعی کنید پیش از انجام یک کار، کار دیگری را شروع ننمائید ودریک زمان چند هدف را باهم دنبال نکنید زیرا نخواهید توانست تمرکز کافی بر روی هر کدام داشته باشید.درکل انسان ها نمی توانند در چند عملکرد مختلف به عالی ترین درجه مهارت برسند.اگر می خواهید در عملی مهارت کافی وجامع به دست آورید بهتر است به خود یادآوری کنید این هدف، مهم ترین هدف زندگی من درحال حاضر است وبا این کار اجازه ندهید که اهداف وفعالیت های دیگر باعث عدم تمرکز شما شوند.
خود را به چند هدف محدود نمائید وخودتان را متمرکز رسیدن به آن اهداف کنید، زمانی که به نقطه ای رسیدید که شما را راضی می کند، آن را کنار گذاشته وبرنامه دیگری را شروع کنید و درکل مراقب باشید که در هر بار و هر زمان مشغول چندین کار مختلف نشوید زیرا تعدد فعالیت ها باعث کاستن از کیفیت آن ها می شود.

4- ابتدا کار خود را به پایان برسانید سپس تفریح کنید.
یکی از روش های مهار خویشتن آن است که ابتدا کار خود را به پایان برسانید ،سپس به تفریح بپردازید.این کار باعث می شود که در زمان تفریح نیز از تمام لحظات خود لذت ببرید و با احساس گناه از این فکر که کار خود را نیمه تمام رها کرده اید، لحظات  لذت خود را آشفته نخواهید کرد.به طور مثال اگر قبل از این که بخواهید به منزل دوست صمیمی خود بروید، آزمون صبح فردا را مورد مطالعه قرار داده باشید.دیگر زمانی که به منزل دوست خود می روید، از تمام لحظات در کنار هم بودن لذت خواهید برد.اما اگر مطالعه کافی انجام نداده باشید وبدانید زمانی که بر می گردید باید تا دیر وقت بیدار باشید وبه مطالعه بپردازید.این تفکرات مانع احساس خوشایند در لحظات مهمانی خواهد شد.

5- اجازه ندهید غفلت ها بر شما غلبه کنند وتکرار شوند.
اگر شما در حین انجام برنامه رژیم غذایی به خود اجازه دهید که یک شب بیش از حد مجاز برنامه از مواد غذایی استفاده کنید در واقع شما برای بار دوم راحت تر وآسان تر برنامه را زیر پا خواهید گذاشت وبه همین ترتیب بار سوم نیز این عمل راحت تر صورت می گیرد.بدانید اگر می خواهید مهار خویشتن را در دست بگیرید، نمی بایست اجازه وقوع اولین غفلت را بدهید  زیرا اولین غفلت راه را برای اهمال کاری های بعدی باز خواهد کرد واز طرفی انجام غفلت های بعدی بسیار آسان تر اتفاق خواهد افتاد.شما با اولین غفلت ، لذتی به دست می آورید که در دفعات بعد برای به دست آوردن آن لذت کوتاه مدت خیلی سریع تر اقدام خواهید کرد.در چنین حالاتی شما لذت های آنی و زورد گذر را به لذت دراز مدت وماندگارتر ترجیح داده اید.اگر بدانید که شما ترجیح خود را به سمت توجه به پاداش های دراز مدت وارزشمند تر هدایت نموده اید ،گامی در جهت مهار خویشتن برداشته اید.

6- کارهای بزرگ را درقطعات کوچک برنامه ریزی کرده وانجام دهید.
یکی از موانع بزرگ در انجام یک کار،عظمت وبزرگی عمل مورد نظر است وهمین باعث ناامیدی خواهد شد.برای مقابله با این مشکل ،لازم است اهداف خود را به تعدادی اهداف کوچک تر خرد نمائید، سپس هر بار یکی از آن ها را دنبال نمائید.اگر هر بار فقط قسمتی از کار را انجام دهید تا کار پایان یابد وقتی به عقب برمی گردید، از مشاهده حجم کار خود حیرت زده خواهید شد.
                                                             پایان
                                                       دکتر پریسا خسروتاش ، روان شناس کودک نوجوان